داستان کاوة آهنگر با ضحاک تازی:
ضحاک که همچنان از فریدون و فرجام خود بیمناک است، مهتران کشور را نزد خود فرامیخواند و از آنها میخواهد گواهی دهند که از او جز دادگری و نیکی ندیده‌اند! همه از ترس چنین میکنند و به دادگری ضحاک گواهی میدهند:
| ز هر کشوری مهتران را بخواست از آن پس چنین گفت با موبدان یکی محضر اکنون بباید نوشت نگوید سخن جز همه راستی | که در پادشاهی کند پشت راست که ای پرهنر نامور بخردان که جز تخم نیکی سپهبد نکشت نخواهد به داد اندرون کاستی |
در همین هنگام مردی به نام کاوه خروشان و دادخواه به دربار ضحاک میآید و با تندی فریاد برمیدارد که فرزند مرا برای کشتن و دادن مغزش به مارهای تو اینجا آورده‌اند[1]. ضحاک که به تازگی ادعای دادگری کرده است میگوید فرزند او را رها کنید. کاوه سپس روی به مهتران میکند و فریاد برمیآورد که چرا تن به این خواری و پستی میدهید؟ سپس با خشم، نامة یادشده را در زیرپا میافکند و لگدمال میکند:
| خروشید و زد دست بر سر ز شاه یکی بیزیان مرد آهنگرم تو شاهی وگر اژدهاپیکری اگر هفت کشور به شاهی تراست که مارانْت را مغز فرزند من سپهبد به گفتار او بنگرید بدو بازدادند فرزند اوی بفرمود پس کاوه را پادشا چو برخواند کاوه همه محضرش خروشید کای پایمردان دیو همه سوی دوزخ نهادید روی نباشم بدین محضر اندر گوا خروشید و برجَست لرزان ز جای | که شاها منم کاوة دادخواه ز شاه آتش آید همی بر سرم بباید زدن داستان، آوری[2] چرا رنج و سختی همه بهر ماست؟ همی داد باید ز هر انجمن شگفت آمدش کان سخنها شنید بخوبی بجستند پیوند اوی که باشد بدان محضر اندر گوا سبک سوی پیران آن کشورش بریده دل از ترس گیهان خدیو سپردید دلها به گفتار اوی نه هرگز براندیشم از پادشا بدرّید و بسپَرد محضر به پای |
کاوه از درگاه شاه بیرون میآید و مردم گِرد او را میگیرند و بدو میپیوندند. کاوه تکه‌ای از چرم آهنگری خود را بر سر نیزه میکند و از آن پرچمی میسازد و روی به سوی فریدون میکنند. فریدون آن پرچم چرمی را به فال نیک میگیرد و آن را به پارچه‌ها و گوهرها میآراید و نام «درفش کاویانی» برآن مینهند و پس از آن تبدیل به پرچم نمادین همه شاهان ایرانی میگردد:
| چو کاوه برون شد ز درگاه شاه همی برخروشید و فریاد خواند همیرفت پیش اندرون مرد گرد بدانست خود کآفریدون کجاست بیامد به درگاه سالار نَو | بر او انجمن گشت بازارگاه جهان را سراسر سوی داد خواند سپاهی بر او انجمن شد نه خُرد سر اندر کشید و همی رفت راست بدیدندش از دور و برخاست غَو |
فریدون به سوی مادر میرود و میگوید که اکنون هنگام رزم با ضحاک است و مادر اشک میریزد و او را به خدا میسپارد:
| سوی مادر آمد کمر بر میان که من رفتنیَم سوی کارزار فروریخت آب از مژه مادرش به یزدان همی گفت زینهارِ من بگردان ز جانش نهیب بدان | به سر بر، نهاده کلاه کیان ترا جز نیایش مباد ایچ کار همی آفرین خواند بر داورش سپردم ترا ای جهاندار من بپرداز گیتی ز نابخردان |
فریدون گرزی با سرِ گاومیش میسازد و همراه دو برادر بزرگتر خود کیانوش[3] و بَرمایه به سوی ضحاک میشتابد.
رفتن آفریدون به جنگ ضحاک
فریدون همراه با سپاهیان خود به سوی بغداد میشتابد. در یکی از شبها، فرشته‌ای ایزدی به گونة پریچهره‌ای انسانی خود را بر فریدون مینمایاند و به او برخی فنون جادوگری را میآموزد. فریدون باور میکند که این فرستاده، فرشته‌ای از سوی ایزد است نه از سوی اهریمن. شبی دیگر دو برادرِ فریدون که بر او رشک میبرند، کمر به کشتن او میبندند و هنگامی که او پائین کوه خوابیده است سنگی را میغلطانند تا بر روی او بیفتد و بکشدش. فریدون از خواب میپرد و با افسونی که پیشتر از فرشته آموخته بود سنگ را نگه میدارد و زنده میماند اما این نیرنگ را به روی برادرانش نمیآورد.
فریدون و سپاه از اروندرود گذر کرده به کنگدژهوخْت (بیت‌المقدس) مکان زندگی ضحاک میرسند. آنها کاخ را میگیرند و شهرناز و ارنواز را مییابند. از آنها میپرسند ضحاک کجاست؟ و آنها پاسخ میدهند به سوی هندوستان لشکر کشیده است تا مگر تو را بیابد و آهنگِ آن کرده که همه را بکشد:
| بگفتند که سوی هندوستان بِبُرَّد سر بیگناهان هزار کجا گفته بودش یکی پیشبین که آید که گیرد سر تخت تو دلش زان زدهفال پرآتش است همی خون دام و دد و مرد و زن مگر کو سر و تن بشوید به خون بیامد کنون گاه بازآمدنْش | بشد تا کند هند جادوستان هراسان شدست از بد روزگار که پردخته کَی گردد از تو زمین چگونه فروپژمرد بخت تو همه زندگانی بر او ناخوش است بریزد کند در یکی آبزن شود فالِ اخترشناسان نگون که جایی نباشد فراوان بُدنْش |
پیشکار ضحاک، کُندرَو نام دارد و بر فریدون کرنش میکند. فریدون از او میخواهد که جشن شبانه با می و رامشگران برپا کند تا به شادیِ دستیابی به ضحاک رامِش کنند. کندرو چنین میکند و سپس سحرگاهان از کاخ بیرون میزند و به سوی ضحاک میتازد تا او را از آمدن فریدون آگاه سازد:
| چو شد بام گیتی، دوان کندرو نشست از برِ بارة راهجوی بیامد چو پیش سپهبد رسید بدو گفت کای شاه گردنکشان سه مرد سرافراز با لشکری از این سه، یکی کهتر اندر میان بیامد به تخت کیی برنشست | برون آمد از پیش سالار نو سوی شاه ضحاک بنهاد روی سراسر بگفت آنچه دید و شنید به برگشتن کارت آمد نشان بیامد دوان ازدر کشوری به بالای سرو و به چهر کیان همه بند و نیرنگ تو کرد پست |
ضحاک که نمیخواهد باور کند، میگوید شاید او مهمان است و به مهمانی ما آمده! کندرو میگوید او چه مهمانی است که بر همسران تو ارنواز و شهرناز دست افکنده است و بر تخت تو برنشسته؟! ضحاک به خشم میآید و با سپاهش به کاخ میتازد. جنگی بین دو سپاه درمیگیرد ولی مردم و سپاهیان ضحاک به او پشت میکنند و به فریدون میپیوندند. ضحاک دستگیر میشود و فریدون آهنگ کشتنش را میکند که سروش بر او پیغام میآورد که ضحاک را در دماوند به بند بکش:
| همه بام و در مردم شهر بود همه در هوای فریدون بُدند ز دیوارها خشت وز بام سنگ به شهر اندرون هر که بُرنا بُدَند سوی لشکر آفریدون شدند فریدون چو بشنید، ناسود دیر ببستش به بندی دو دست و میان ببردند ضحاک را بسته زار بیاورد ضحاک را چون نوند فرو برد و بستش بدان کوه باز | کسی کَش ز جنگاوری بهر بود که از درد ضحاک پر خون بُدند به کوی اندرون تیغ و تیر خدنگ چه پیران که در جنگ دانا بُدند ز نزدیک ضحاک بیرون شدند کمندی بیاراست از چرم شیر که نگشاد آن، ژندهپیل دمان به پشت هیونی بر، افکنده خوار به کوه دماوند کردش به بند بدان تا بماند به سختی دراز |
***
| بیا تا جهان را به بد نسپریم نباشد همی نیک و بد پایدار همان گنج دینار و کاخ بلند | به کوشش همه دست نیکی بریم همان به که نیکی بود یادگار نخواهد بُدَن مر ترا سودمند |
[1] - در برخی نسخه‌ها نوشته است که هجده پسر داشتم و هفده پسر آن را قبلاً کشته‌اند و اکنون نوبت آخرین فرزندم شده. در برخی نسخه‌ها به تعداد فرزندان اشاره نشده است.
[2] - آوری: بی‌گمان، بی‌شک
[3] - در تصحیح خالقی مطلق به جای کیانوش، کتایون آمده است.
دیدگاه خود را بنویسید