شاهنامه آسان

اثر دکتر امید مجد استاد دانشگاه تهران انتشارات پژوهشهای علمی ادبی

این کتاب چه کتابیست و برای چه کسانی نوشته شده؟ این کتاب یک بازنویسی کامل از تمام شاهنامه فردوسی است که با آمیخته‎ای از نظم و نثر پدید آمده تا خوانندگان بتوانند به گونه‎ای ساده و روان و قابل فهم و سریع و در عین حال کامل، شاهنامه را بخوانند و دریابند. از دید نویسندۀ این سطور، عموم مردم، علاقمند  به خواندن دو کتاب شاهنامه فردوسی و مثنوی مولویند ولی به دلیل سنگینی متن و حجم زیاد آن یا میترسند و از خواندنشان چشم میپوشند یا اگر هم بخوانند آنچه را زیبنده است کامل درک نکرده و پس از مدتی خوانده و نخوانده کتابها را کنار میگذارند. اینجانب کوشیده‎ام با این کتاب، نقیصۀ گفته‎شده را برطرف کنم. در این اثر تمام شاهنامه با ترکیبی از 8500 بیت شعر و توضیحات نثری که آنها را بهم پیوند میدهد کاملا بازنویسی شده و شرح مشکلات آن نیز در پاورقیها آمده است. این شیوۀ شاهنامه‎نویسی مشابهی ندارد و امیدوارم پسند هموطنانم بیفتد. مخاطب این کتاب همه مردم شاهنامه‎دوست و دانشجویان رشتۀ ادبیاتند.

سَمَک عیار

کتاب سمک عیار تألیف فرامرز بن خداد بن عبدالله الکاتب الارجانی با مقدمه و تصحیح پرویز ناتل خانلری در 5 جلد از مؤسسه انتشارات آگاه می‌باشد. این کتاب یکی از قدیمترین نمونه‌های داستان پردازی در ادبیات فارسی است که قسمت عمدة آن در چهار جلد بتدریج از سال 1338 تا سال 1345 از طرف مجلة سخن و انتشارات دانشگاه منتشر شد. نسخة اصلی این کتاب تا آنجا که نگارنده اطلاع دارد بیش از یک نسخه باقی نمانده است و آن نسخه‌ایست که در سه مجلد در کتابخانة بادلیان آکسفورد ضبط است. تاریخ کتابت این نسخه و نام کاتب آن معلوم نیست. زمان تألیف کتاب را نیز به یقین نمی‌توان معین کرد. 

کتاب سمک عیار یکی از داستانهای عامیانة فارسی است که قرنها مایة سرگرمی و نشاط مردم این سرزمین در اوقات فراغت بوده و قصه‌گویان، هریک، آنها را از استاد یا پدر خود آموخته و عمری برای مردمان شهر و ده بازگو کرده و سپس این خدمت اجتماعی را به شاگرد یا فرزند خود سپرده و درگذشته‌اند.

قهرمان داستان پسر شاه حلب است که از دختر شاه عراق در وجود آمده و دلباختة دختر فغفور، شاه چین، شده و سپس به جنگ پادشاه ماچین رفته است.  بیشتر وقایع مجلد اول و دوم در چین و ماچین می‌گذرد. اما بخوبی پیداست که انتخاب این کشورها برای محل وقوع حوادث تنها از روی تفنن است، و شاید گوینده پرهیز داشته است از اینکه نام مقامات و شهرهای ایرانی را بنویسد تا مبادا کنایه و تعریضی شمرده شود. در هر حال در این کتاب کوچکترین نکته‌ای که ایرانی نباشد و تعلق به حلب و چین و ماچین داشته باشد نیست. نام مکانها مانند مرغزارگوران و دشت ماران و مرغزار زعفرانی و قلعة شاهک و قلعة فلکی همه ایرانی است و نام اشخاص یا فارسی و ایرانی یا ترکی است. بسیاری از نامهای ایرانی شاهان و پهلوانان به نامهای دوران کهن‌تر می‌ماند، مانند خردسب شبد و هرمزکیل و شاهک و گیل‌سوار و سرخ‌ورد و مهرویه و زرند و مانند آنها، و این گمان را به ذهن می‌آورد که افسانه‌ای کهن بوده و در دوره‌های بعد، یعنی اواخر قرن ششم، به اقتضای زمان نو شده است.

نکته‌ای که بسیار درخور تأمل است آنکه تاریخ سیستان از وجود دو فرقه به نامهای سمکی و صدقی خبر می‌دهد که هریک طرفدار یکی از دو نوادة عمرولیث بوده‌اند و می‌نویسد: «تعصب افتاد به سیستان اندرین روزگار میان فریقین و بسیار مردم کشته شد...» اما از توضیحاتی که داده است درست علت این اختلاف و چگونگی حال دو فرقه معین نیست. اینقدر هست که عیاران از روزگار صفاریان در سیستان نفوذ و قدرتی داشته‌اند و یعقوب خود نیز در آغاز کار از ایشان بوده و به یاری این فرقه نیرو یافته است، و ممکن است در زمان اخلاف او میان عیاران تفرقه افتاده باشد.

اما نام قهرمان داستان حاضر سمک است و نام راوی قصه صدقه، و این نکته را یا چنانکه دانشمند محترم آقای  دکتر ذبیح الله صفا در تاریخ ادبیات خود ذکر کرده‌اند بر تصادفی عجیب حمل باید کرد، یا احتمال باید داد که فراهم آوردندة داستان با سابقة ذهنی که از اختلاف دو دسته از عیاران داشته خواسته باشد شرح جوانمردیها و دلاوریها سمک را از زبان یکی از مخالفان و حریفان نقل کند تا بیشتر قبول خاطر بیاید....

******

سقوط قسطنطنیه (استانبول کنونی)

کتاب سقوط قسطنطنیه نوشته میکا والتاری، ترجمه قوی، شیوا و روان ذبیح‌الله منصوری که خواننده را مجذوب کتاب می‌کند و خواننده دوست دارد کتاب را تا آخر بخواند. این کتاب روایتی رمان‌گونه و تاریخی از آخرین روزهای امپراتوری بیزانس و فتح قسطنطنیه به دست عثمانیان است. والتاری با نثری جذاب و مستند، فضای پرآشوب آن دوران، شخصیت‌های تأثیرگذار و کشمکش‌های سیاسی و نظامی را به تصویر می‌کشد. این اثر، علاوه بر ارزش ادبی، فرصتی برای درک بهتر یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ جهان فراهم می‌آورد و برای علاقه‌مندان تاریخ و ادبیات تاریخی خواندنی و پربار است.

قسطنطنیه: «وقتی آخرین ناقوس بر فراز شهر خاموش شد، عشق و امید نیز همراه آن فرو ریختند؛ و قسطنطنیه، چون عروسی تنها، در آغوش تاریکی آرام گرفت. و من ماندم بر دیوارهای شکست خورده‌اش، با اشکی که از میان دود و خاکستر راه می‌جست، برای شهری که عاشقانه ایستاد... و غمناک فرو افتاد.»....

******

لطفعلیخان زند

این کتاب داستان زندگی لطفعلیخان زند می‌باشد. نام کتاب لطفعلیخان زند (شکوفة خونین شیراز) به نگارش داریوش آریا انتشارات «نشر محمد» و اینک خلاصه‌ای از معرفی و شخصیت او...

شیراز شهر شعر و ادب و عرفان است، شیراز شهر باستانی ایران شهر دلاوران و زیبارویان است و لطفعلیخان زند شکوفة خونین این شهر زیبا و تاریخی می‌باشد. وی در آغاز کار غالباً در رکاب پدر با وجود جوانی شمشیر می‌زد و تا زنده بود آغامحمدخان قاجار از او بر جان و دولت خویش بیمناک بود...

لطفعلیخان زند در میدان جنگ ترس نداشت و در پیکارهایی که با آغامحمدخان قاجار کرد، دو بار به تنهایی خود را بر هزار سرباز زد و هر دو بار به ضرب شمشیر از وسط هزار سرباز عبور کرد. لطفعلیخان در شمشیر زدن سرعت حرکت دستش بیش از قدرت بازویش بود. بطوری که دشمن نمی‌دید ضربتی حواله‌اش شده است.

در کشور ایران از آغاز دوره صفویه به بعد، شاهزاده‌ای به زیبایی لطفعلیخان زند دیده نشد. لطفعلیخان زند نه فقط مرد شمشیر و عرصه رزم‌های خونبار بود، بلکه شاعر و عارف وارسته‌ای نیز بود. فیلسوفی بود که فلسفه‌اش پایمردی و دلیری و صداقت بود. شجاعت دلاوری بی‌بدیلش، به ادب پروری و طبع شاعرانه و لطیف و حساسش، پهلو می‌زد.

شجاعت و تهور شگفت انگیز لطفعلیخان، به افسانه مانند بود... و این افسانة آمیخته به حماسه را در چارچوب واقعیت انکارپذیر تاریخ باور بداریم، همچنان که آخرین قلاده از شیرهای ایرانی دشت ارژن را...

دربارة لطفعلیخان سخن بسیار است و کتاب حاضر داستان زندگی آخرین شهریار شوربخت زند است که در اوج جوانی و با غروری مردانه، رشته حیاتش به تیغ خیانت نزدیکان و جفای روزگار و به فرمان «آغا»ی قاجار قطع گردید.

داستان زندگی کوتاه لطفعلیخان، نه داستان یک انسان معمولی، بلکه قصه دلیرمردی است که دوست و دشمن بر او آفرین باد خوانده‌اند.

راستی می‌دانید بر آخرین شیر از نسل شیرهای دشت ارژن چه گذشت و به چه سرنوشتی دچار آمد؟

لطفعلیخان را ناجوانمردانه و ریاکارانه از پشت خنجر زدند و به اسارت گرفتند. شیر مرد زند را به غل و زنجیری به وزن پانزده مَن بستند و به دشمن خونی و شقاوت پیشه‌اش –خواجه قاجار- به سی هزار تومان و فرمان حکومت موروثی بم فروختندش!

و ای دریغ که چه ریاکارانه، ناجوانمردانه و ارزان فروختند شیر مرد زند را...

******

ایران در ساسانیان

کتاب ایران در زمان ساسانیان اثر آرتور کریستنسن ترجمه رشید یاسمی از انتشارات امیرکبیر، یکی از معتبرترین منابع برای شناخت تاریخ، فرهنگ، سیاست و اجتماع دوره ساسانی است. نویسنده با بهره‌گیری از منابع کهن و پژوهش‌های مستند، تصویری روشن از ساختار حکومتی، آیین‌های دینی، هنر و زندگی روزمره مردم این دوران ارائه می‌دهد. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ ایران، پژوهشگران و دوستداران تمدن ایرانی، اثری ارزشمند و قابل اتکا محسوب می‌شود. در این کتاب که مهمترین آنها عبارت است کتیبه کعبه زردشت و خرابه‌های شهر شاپور و کتیبه شاپور اول در آنجا، و نیز کتبی، که از سال 1936 تاکنون در باب مباحث مختلف تمدن ساسانی انتشار یافته، مورد توجه قرار گرفته است.

این کتاب شامل دو بخش و ده فصل می‌باشد که در بخش اول شمه‌ای از تمدن ایران قبل از ظهور ساسانیان اعم از تشکیلات اجتماعی و سیاسی دولت اشکانی، اقوام شمال و شرق، عقاید و افکار دینی، زبانهای عامه و زبانهای ادبی و اقوام ایرانی که خود را آریایی می‌نامیدند که ایران کنونی مشتق از آن است.

در بخش دوم که مباحثی از قبیل تأسیس سلسله ساسانی، تشکیلات دولت شاهنشاهی، آیین زردشتی دین رسمی کشور، مانی و کیش او، عیسویان ایران، نهضت مزدکیه، خسرو  انوشروان، و آخرین پادشاه دولت ساسانی و انقراض این سلسله می‌باشد.

******

زندانی قلعه قهقهه

کتاب زندانی قلعه قهقهه نوشته حمزه سردادور، روایتی تاریخی و پرتعلیق از یکی از اسرارآمیزترین قلعه‌های ایران است؛ جایی که محبوسان سرنوشت‌ساز تاریخف روزهای تلخ و پرحادثه‌ای را پشت‌سر گذاشته‌اند. نویسنده با نثری روان و جذاب، زندگی و رنج زندانیان این قلعه را در بستر رویدادهای سیاسی و اجتماعی زمانه به تصویر می‌کشد. در زندانی قلعه قهقهه، نویسنده سرگذشت اسماعیل‌میرزا، سام‌میرزا و دیگر شاهزادگانی را روایت می‌کند که روزگارشان در پشت دیوارهای این قلعه رقم خورد. داستان با تمرکز بر سرنوشت تلخ و دسیسه‌های سیاسی پیرامون آنان، فضای پرالتهاب و انسان‌محور این دوره تاریخی را زنده می‌سازد.

این اثر برای علاقه‌مندان به داستانهای تاریخی، پژوهشگران و دوستداران ادبیات ایران، کتابی خواندنی و ارزشمند محسوب می‌شود.